TRƯỜNG TH AN THẠNH 2A
CHUYÊN ĐỀ
DẠY HỌC HỌC THEO CHUẨN KIẾN THỨC KĨ NĂNG
MÔN TẬP ĐỌC LỚP 1
An Thạnh 2, ngày 19 tháng 03 năm 2011
Trong suốt quá trình học tâp, môn Tiếng Việt là môn học mang tầm quan trọng và được khởi đầu ngay từ lớp 1. Môn tiếng việt nói chung, phân môn tập đọc nói riêng, trọng tâm là rèn cho học sinh các kĩ năng: nghe, nói, đọc, viết. Ở lớp 1 môn tập đọc là môn học có sự ảnh hưởng và quyết định đến tất cả các môn học trong toàn cấp học. Phân môn tập đọc lớp 1 không chỉ rèn cho học sinh 4 kĩ năng: nghe, nói, đọc, viết mà còn hình thành ở các em những kĩ năng sống ban đầu. Những kĩ năng này phải trải qua suốt quá trình không ngừng rèn luyện. Từ đó giúp các em hoàn thiện kiến thức và vốn ngôn ngữ Tiếng việt. Làm thế nào để môn tập đọc là môn học đặc thù mang lại ý nghĩa to lớn thật sự ? Đó là lí do tôi chọn đề tài "Dạy học theo chuẩn kiến thức kĩ năng môn tập đọc lớp 1".
I/ ĐẶT VẤN ĐỀ:
II/ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ:
1/ Cơ sở lí luận
Tập đọc là phân môn thực hành vì vậy nhiệm vụ của nó là hình thành kĩ năng đọc cho học sinh. Kĩ năng đọc có nhiều mức độ: đọc đúng, đọc nhanh. Dạy đọc là giáo dục lòng ham đọc sách cho học sinh giúp cho các em thấy được đây chính là con đường đặc biệt để tạo cho mình một cuộc sống trí tuệ phát triển. Tập đọc góp phần làm giàu vốn kiến thức ngôn ngữ, bồi dưỡng cho học sinh lòng yêu cái thiện và quý cái đẹp và giúp cho học sinh cách tư duy có hình ảnh.

Đặc điểm của môn tập đọc lớp 1 chính là bước chuyển tiếp từ dạy “học vần” sang dạy “tập đọc”. Dạy tập đọc ở lớp 1 vận dụng cả hai phương pháp dạy: phương pháp dạy học vần và phương pháp dạy tập đọc. Yêu cầu của tiết tập đọc lớp 1 là củng cố hệ thống âm vần đã đọc (nhất là các vần khó) đọc đúng tiếng, đọc trơn câu, đoạn, bài. Bước đầu biết cách ngắt hơi ở các dấu câu, biết lên giọng và hạ giọng. Để làm tốt được những nhiệm vụ nêu trên, chúng tôi đưa ra một số biện pháp để giúp học sinh đọc thông được văn bản và đọc đúng ngữ điệu nói chung, ngắt giọng đúng nói riêng nhằm nâng cao chất lượng của 1 giờ dạy tập đọc ở lớp 1. Đảm bảo theo chuẩn kiến thức kĩ năng học sinh cần đạt.
2/ Thực trạng:
Đối với cách dạy trước đây đa phần giáo viên chỉ tập trung vào quá trình luyện đọc. Giáo viên chủ yếu hướng dẫn các em đọc thuộc hết bài tập đọc, không chú trọng cách hiểu và cách luyện nói cho các em trong quá trình học.
Trong cách dạy đó giáo viên chưa vận dụng được cái mới mà bản thân người học cần hướng tới. Cho nên việc dạy học tập đọc ở lớp 1, học sinh còn mang tính thụ động nên dẫn đến hiệu quả tiết dạy đạt chưa cao.
2/ Thực trạng:
Sau đây là thống kê kết quả học tập môn tập đọc khối 1, giai đoạn giữa học kì 2 năm học 2009-2010
3. Một số giải pháp .
3.1 Xác định kiến thức và đối tượng học sinh
Như trên đã nói, đọc là một hoạt động trí tuệ phức tạp mà cơ sở là việc tiếp nhận thông tin bằng chữ viết dựa vào các hoạt động của cơ quan thị giác.
Đọc bao gồm những yếu tố như tiếp nhận bằng mắt hoạt động của các cơ quan phát âm, các cơ quan thính giác và thông hiểu những gì được đọc. Càng ngày những yếu tố này càng gần nhau hơn, tác động đến nhau nhiều hơn.
Để giờ tập đọc đạt kết quả tốt người giáo viên phải nắm được đặc điểm tâm sinh lý của học sinh mình, nắm được đặc điểm yêu cầu, bản chất kỹ năng cơ bản cần đạt được của tiết dạy tập đọc. Trên cơ sở đó lựa chọn sử dụng phương pháp cho phù hợp.
3. Một số giải pháp .
3.2. Biện pháp khắc phục:
Việc đổi mới phương pháp dạy học và kết hợp hài hòa hình thức tổ chức dạy học là nhu cầu cấp bách quyết định kiến thức cho người học. Vì thế chúng tôi đã chọn lọc ra nhiều hình thức để vận dụng phương pháp mới trong việc day học tâp đọc như sau :
-Trực quan : Cho học sinh quan sát được cái thực, từ cái thực đó các em đã một bước định hình kiến thức cho mình.
-Tư duy : đây là phương pháp giúp các em suy luận vấn đề từ trực quan đã được quan sát.
-Vấn đáp : là phương pháp trong bước trao đổi xoay quanh những vấn đề các em được quan sát suy luận để giúp các em tự tìm tòi kiến thức.
-Đàm thoại : là phương pháp được sử dụng tổng kết kiến thức mà các em đã đi tìm.
3. Một số giải pháp .
3.2. Biện pháp khắc phục:
Chọn lọc những phương pháp cơ bản đó, áp dụng song song với việc tổ chức tiết học, bài học gồm những hình thức học tập như sau :
Tự học (cá nhân )
Nhóm đôi
Nhóm đối tượng (đối với lớp 2buổi /ngày)
Nhóm lớn
Thi đua
3. Một số giải pháp .
3.2. Biện pháp khắc phục:
Môn Tập đọc ở trường tiểu học còn có nhiệm vụ hình thành năng lực hoạt động ngôn ngữ cho học sinh. Năng lực hoạt động ngôn ngữ được thể hiện bốn dạng hoạt động, tương ứng với chúng là bốn kỹ năng nghe, nói, đọc, viết. Đọc là một dạng hoạt động ngôn ngữ, là quá trình chuyển dạng hình thức chữ viết sang lời nói có âm thanh và thông hiểu nó (ứng với hình thức đọc thành tiếng), là quá trình chuyển trực tiếp từ hình thức chữ viết thành các đơn vị nghĩa không có âm thanh (ứng với đọc thầm)
Đọc một cách có ý thức cũng sẽ tác động tích cực tới trình độ ngôn ngữ cũng như tư duy của người đọc. Qua văn bản đọc sẽ bồi dưỡng ở các em lòng yêu cái thiện và cái đẹp, dạy cho các em biết suy nghĩ một cách logic cũng như biết tư duy có hình ảnh. Tóm lại đọc có một ý nghĩa to lớn vì nó bao gồm các nhiệm vụ giáo dưỡng, giáo dục và phát triển.
3. Một số giải pháp .
3.2. Biện pháp khắc phục:
Tập đọc là một phân môn thực hành nhiệm vụ quan trọng nhất của nó là hình thành năng lực đọc cho học sinh. Năng lực đọc được tạo nên từ bốn kỹ năng cũng là bốn yêu cầu về chất lượng của “đọc”: đọc đúng, đọc nhanh (đọc lưu loát, trôi chảy), đọc có ý thức (thông hiểu được nội dung những điều mình đọc hay còn gọi là đọc hiểu) và đọc diễn cảm. Bốn kỹ năng này được hình thành trong 2 hình thức đọc: đọc thành tiếng và đọc thầm, chúng được hỗ trợ lẫn nhau. Sự hoàn thiện một trong những kỹ năng này sẽ có tác động tích cực đến những kỹ năng khác. Đọc đúng là tiền đề để học sinh đọc nhanh từ đó học sinh thông hiểu nội dung văn bản. Ngược lại, nếu đọc sai thì không hiểu được nội dung điều mình đang đọc thì không thể đọc nhanh và diễn cảm được.Vì vậy, trong dạy đọc không thể xem nhẹ yếu tố nào.
3. Một số giải pháp .
3.2. Biện pháp khắc phục:
Nhiệm vụ thứ hai của dạy đọc là giáo dục lòng ham đọc sách, hình thành thói quen làm việc với văn bản, với sách cho học sinh. Nói cách khác thông qua việc dạy đọc phải giúp học sinh thích đọc và thấy được rằng khả năng đọc là có lợi ích cho các em trong suốt cả cuộc đời, phải làm cho học sinh thấy đó là một trong những con đường đặc biệt để tạo cho mình một cuộc sống trí tuệ đầy đủ và phát triển.
Ngoài ra việc đọc còn có những nhiệm vụ khác đó là làm giàu kiến thức về ngôn ngữ, đời sống và kiến thức văn hoá cho học sinh, phát triển ngôn ngữ và tư duy, giáo dục tư tưởng đạo đức, tình cảm, thị hiếu thẩm mỹ cho các em.
3. Một số giải pháp .
* Một số vấn đề lưu ý khi tiến hành.
- Chuẩn bị cho việc đọc:
Giáo viên hướng dẫn học sinh chuẩn bị tâm thế để đọc. Khi ngồi đọc cần phải ngồi ngay ngắn, khoảng cách từ mắt đến sách nên nằm trong khoảng 30-35 cm, cổ và đầu thẳng, phải hít sâu và thở ra chậm để lấy hơi. Ở lớp, khi được giáo viên gọi đọc, học sinh phải bình tĩnh, tự tin, không hấp tấp đọc ngay.
Khi nói về việc rèn đọc đúng, cần nói về tiêu chí cường độ và tư thế khi đọc, tức là rèn đọc vừa phải. Trong hoạt động giao tiếp, khi đọc thành tiếng, người đọc một lúc đóng hai vai: vai thứ nhất là người tiếp nhận thông tin bằng chữ viết; vai thứ hai là người trung gian để truyền thông tin đưa văn bản viết đến người nghe. Khi giữ vai thứ hai này, người đọc đã thực hiện việc tái văn bản. Vì vậy, khi đọc thành tiếng, người đọc có thể đọc cho mình hoặc cho người khác hoặc cho cả hai. Đọc cùng với phát biểu trong lớp là hai hình thức giao tiếp trước đám đông đầu tiên của trẻ em, nên giáo viên phải coi trọng khâu chuẩn bị để đảm bảo sự thành công, tạo cho các em sự tự tin cần thiết. Giáo viên nên cho học sinh đứng trên bụt giảng trước lớp để đối diện với những người nghe. Tư thế đứng đọc phải vừa đàng hoàng, vừa thoải mái, sách phải được mở rộng và cầm bằng hai tay. Cách đọc này còn rèn cho các em sự mạnh dạn phát biểu trước đông người.
3. Một số giải pháp .
* Một số vấn đề lưu ý khi tiến hành.
- Luyện đọc đúng:
Đọc đúng là sự tái hiện mặt âm thanh của bài đọc một cách chính xác, không có lỗi. Đọc đúng là đọc không thừa, không sót từng âm, vần, tiếng. Đọc đúng phải thể hiện đúng ngữ âm chuẩn, tức là đọc đúng chính âm. Nói cách khác là không đọc theo cách phát âm địa phương lệch chuẩn. Đọc đúng bao gồm việc đọc đúng các âm thanh (đúng các âm vị) ngắt nghỉ hơi đúng chỗ (đọc đúng ngữ điệu). Giáo viên phải định hướng được những chỗ các em dễ đọc sai để sửa kịp thời. Từ đó giáo viên chọn nhiều hình thức sửa sai để giúp các em khắc phục những chỗ sai và nhớ lâu những lỗi mình mắc phải.
Luyện đọc đúng còn rèn cho học sinh thể hiện chính xác các âm vị tiếng Việt.
3. Một số giải pháp .
* Một số vấn đề lưu ý khi tiến hành.
- Luyện đọc đúng:
Đọc đúng các phụ âm đầu:

VD: có ý thức phân biệt để không đọc: “khoẻ khoắn” mà đọc là ,“phẻ phắn”…
Giáo viên cần phân tích cấu tạo tiếng kh + oe + thanh hỏi = khoẻ
- Đọc đúng các âm chính:
VD: có ý thức phân biệt để không đọc “ ưu tiên” học sinh đọc thành "u tiên"...
Giáo viên cần phân tích ư + u = ưu
- Đọc đúng các âm cuối:
VD có ý thức không đọc: “luông luông” mà phải đọc “luôn luôn”.
Giáo viên cần phân tích cấu tạo l + uôn = luôn

Đó là những vấn đề giáo viên ít để tâm, nhưng đó lại là vấn đề ảnh hưởng suốt chiều dài về kĩ năng viết của học sinh. Nên giáo viên tuyệt đối không được tùy tiện bỏ qua mọi vấn đề theo cảm nhận của mình, mà phải bám sát vào đối tượng học sinh.
3. Một số giải pháp .
* Một số vấn đề lưu ý khi tiến hành.
- Luyện đọc đúng:
- Đọc đúng bao gồm cả ngắt hơi, nghỉ hơi, ngữ điệu câu. Ngữ điệu là hiện tượng phức tạp, có thể tách ra thành các yếu tố cơ bản có quan hệ với nhau: chỗ nghỉ (ngưng giọng hay ngắt giọng), trọng âm, âm điệu, âm nhịp và âm sắc. Dạy đọc đúng ngữ điệu là dạy cho học sinh làm chủ những yếu tố này. Đọc đúng ngữ điệu nói chung, ngắt giọng đúng nói riêng vừa là mục đích của dạy đọc thành tiếng, vừa là phương tiện giúp học sinh chiếm lĩnh nội dung bài đọc. Đọc diễn cảm ở lớp 1 giành cho học sinh khá giỏi, tuy nhiên để phát huy hết khả năng học tập của học sinh giáo viên không loại trừ trường hợp nào. Trong tiết tập đọc giáo viên cần tạo điều kiện cho tất cả các em đều được tham gia học tập, giúp các em nhận ra được những chỗ còn hạn chế của bản thân và động viên các em tiến bộ để theo kip chương trình.
Như vậy đọc đúng đã bao gồm một số tiêu chuẩn của đọc diễn cảm.
3. Một số giải pháp .
* Một số vấn đề lưu ý khi tiến hành.
- Luyện đọc nhanh:
- Đọc nhanh (còn gọi là đọc lưu loát, trôi chảy) là nói đến tính chất đọc về mặt tốc độ, là việc đọc không ê a, không kéo dài. Vấn đề tốc độ đọc chỉ đặt ra sau khi đã đọc đúng.
Mức độ thấp nhất của đọc nhanh là đọc trơn (nhiệm vụ này phần dạy đọc của phân môn học vần phải đảm nhận), đọc không ê a, ngắc ngứ, không vừa đọc vừa đánh vần. Về sau tốc độ đọc phải đi song song với việc tiếp nhận có ý thức bài đọc. Khi đọc cho người khác nghe thì người đọc phải xác định tốc độ đọc nhanh nhưng để cho người nghe hiểu kịp được. Vì vậy, đọc nhanh không phải là đọc liến thoắng. Tốc độ chấp nhận được của đọc nhanh khi đọc thành tiếng trùng với tốc độ của lời nói. Khi đọc thầm thì tốc độ đọc sẽ nhanh hơn nhiều.
- Biện pháp luyện đọc nhanh
Giáo viên hướng dẫn cho học sinh làm chủ tốc độ đọc bằng cách đọc mẫu để học sinh đọc theo tốc độ đã định. Đơn vị để đọc nhanh là cụm từ, câu, đoạn, bài. Giáo viên điều chỉnh tốc độ đọc bằng cách giữ nhịp đọc. Ngoài ra, còn có biện pháp đọc nối tiếp trên lớp, đọc nhẩm có sự kiểm tra của giáo viên, của bạn để điều chỉnh tốc độ. Giáo viên đo tốc độ đọc bằng cách chọn sẵn bài có số tiếng cho trước và dự tính sẽ đọc trong bao nhiêu phút. Định tốc như thế nào còn phụ thuộc vào độ khó của bài đọc, và phù hợp từng học sinh.
4. Kết quả sau khi áp dụng các biện pháp mới.
- Môn Tiếng Việt ở trường tiểu học có tác dụng hình thành phát triển ngôn ngữ cho học sinh. Tiếng Việt gồm nhiều phân môn: Tập đọc, từ ngữ, ngữ pháp, chính tả, tập làm văn. Phân môn tập đọc có vị trí quan trọng. Dạy tốt phân môn này đáp ứng một trong 4 kỹ năng sử dụng Tiếng Việt. Kỹ năng đọc nhanh, chính xác, rõ ràng, rành mạch và diễn cảm nhờ đó học sinh có những hiểu biết văn học ngôn ngữ và ngược lại. Vì vậy đọc đúng, đọc hiểu và đọc diễn cảm là quá trình có liên quan mật thiết với nhau. Qua việc đọc, học sinh chiếm lĩnh được những tri thức văn hoá của dân tộc và cũng từ đó giáo dục tình cảm đạo đức cao đẹp cho học sinh, đồng thời phát huy tính sáng tạo, khả năng tư duy cho các em.
Đối với học sinh lớp 1, các em bắt đầu chuyển từ giai đoạn học vần sang tập đọc vì vậy giờ tập đọc ở lớp 1 vận dụng cả phương pháp học vần, cả phương pháp tập đọc. Yêu cầu của giờ tập đọc lớp 1 là củng cố hệ thống âm vần đã học (nhất là các vần khó), đọc đúng và trơn tiếng, đọc liền từ, đọc cụm từ và câu: tập ngắt nghỉ (hơi) đúng chỗ trong câu. Hiểu các từ thông thường, hiểu được ý diễn đạt đã đọc (độ dài câu khoảng 10 tiếng). Bên cạnh nhiệm vụ ôn vần cũ, học vần mới học sinh còn được phát triển vốn từ, tập nói câu đơn giản.
4. Kết quả sau khi áp dụng các biện pháp mới.
Sau khi áp dụng những kinh nghiệm mới trong dạy học môn tập đọc ở lớp 1, giai đoạn GHK2 năm học 2010 – 2011 kết quả học tập như sau :
- Như vậy phần luyện đọc có vai trò quan trọng, học sinh đọc tốt sẽ giúp các em hoàn thành được năng lực giao tiếp bằng ngôn ngữ của chính bản thân mình. Đọc tốt giúp các em hiểu biết được nhiều điều hay của thế giới xung quanh chúng ta, bồi dưỡng tình cảm, phát triển tư duy của các em ngày càng phong phú.
4. Kết quả sau khi áp dụng các biện pháp mới.
Trong quá trình rèn đọc giáo viên cần rèn luyện một cách linh hoạt các phương pháp khác nhau để phù hợ với đặc trưng của phân môn và phù hợp với nội dung của bài dạy. Quá trình hướng dẫn học sinh rèn đọc trước hết giáo viên phải sử dụng phương pháp làm mẫu. Nghĩa là giáo viên làm mẫu cho học sinh nghe, yêu cầu giọng đọc của giáo viên phẩi chuẩn, diễn cảm thể hiện đúng nội dung, ý nghĩa của bài học để học sinh bắt trước đọc theo. Sau đó giáo viên phải kết hợp phương pháp luyện đọc theo mẫu, luyện đọc đúng, đọc chính xác các phụ âm đầu, âm chính, âm cuối, dấu thanh. Đọc đúng tiết tấu, ngắt hơi nghỉ hơi đúng chỗ, đúng ngữ điệu câu. Từ đó hướng dẫn học sinh đọc diễn cảm để biểu đạt đúng ý nghĩa và tình cảm mà tác giả mong muốn và gửi gắm trong bài tập đọc.
4. Kết quả sau khi áp dụng các biện pháp mới.
- Trong quá trình hướng dẫn học sinh rèn đọc, giáo viên cần đổi mới phương pháp giảng dạy, luôn lấy học sinh làm trung tâm, giáo viên chỉ là người hướng dẫn tổ chức, học sinh tự tìm hiểu, tự phát hiện và luyện đọc đạt kết quả tốt.
- Ngoài ra để phần rèn đọc đạt kết quả tốt thì cần phải có các yếu tố khác như cơ sở vật chất đầy đủ, đồ dùng học tập. Bên cạnh đó giáo viên phải luôn tích cực tự học, tự rèn luyện để nâng cao trình độ năng lực. Nếu phối hợp các yếu tố trên sẽ giúp học sinh đọc đúng, diễn cảm tốt. Từ đó thể hiện được nội dung của bài học, thấy được cái hay, cái đẹp của cuộc sống qua từng bài học.
4. Kết quả sau khi áp dụng các biện pháp mới.
- Bên cạnh các yếu tố trên trong giảng dạy phân môn tập đọc giáo viên còn phải chú ý đến một số nguyên tắc sau:
+ Nguyên tắc phát triển lời nói (nguyên tắc thực hành). Chúng ta ai cũng biết trẻ em không thể lĩnh hội được lời nói nếu chúng không nắm được lời miệng. Do vậy khi giảng dạy cần phải bảo đảm nguyên tắc này. Điều này được thể hiện rõ hơn ở phần luyện đọc, ở phần này học sinh được rèn luyện về cách phát âm, cách nghĩ hơi đúng chỗ, cách đọc đúng ngữ điệu.
+ Để giờ tập đọc đạt kết quả cao thì phải bảo đảm nguyên tắc phát triển tư duy, phát huy tính tích cực, chủ đạo của học sinh. Do vậy phần luyện đọc giáo viên cần gọi mở, hướng dẫn học sinh tự phát hiện những chỗ cần ngắt giọng hạ, hạ giọng ở những câu thơ, những câu văn trong bài từ đó tìm ra cách đọc hay hơn.
4. Kết quả sau khi áp dụng các biện pháp mới.
Như vậy để học sinh đọc tốt môn tập đọc đặc biệt là vấn đề rèn đọc đúng cho học sinh lớp 1 chúng ta cần đảm bảo tốt các phương pháp và nguyên tắc trên.
Trong phần này giáo viên cho học sinh luyện đọc cá nhân – giáo viên cần chú ý tới các em đọc yếu để em đó được tham gia đọc – giáo viên cần động viên khích lệ kịp thời. Trong quá trình học sinh đọc giáo viên quan tâm theo dõi, uốn nắn, sửa sai cho các em. Đối với những bài đọc có lời đối thoại nên cho các em đọc theo lối phân vai. Đối với bài thơ cần cho các em đọc nhiều. Một tiết học tập đọc chỉ có 35 – 40 phút vì vậy để đảm bảo thời gian và chất lượng giờ học, học sinh phải đọc trước văn bản ở nhà. Giáo viên cần có sự chuẩn bị chu đáo, phải đưa ra các tình huống có thể xảy ra khi hướng dẫn học sinh đọc cho đúng, cho hay. Muốn vậy giáo viên phải luôn trau dồi kiến thức, luôn thay đổi phương pháp dạy học cho phù hợp với sự phát triển của xã hội. Trong giờ học, giáo viên chỉ là người hướng dẫn, tổ chức để học sinh tự tìm ra kiến thức.
III/ KẾT LUẬN:
Để đạt được các yêu cầu trên đòi hỏi người giáo viên phải có trình độ nhất định về kiến thức, phải linh hoạt sáng tạo trong việc đổi mới phương pháp dạy học. Ngoài ra một điều không thể thiếu đó là lòng nhiệt tình, sự tận tâm với nghề, đức tính chịu khó kiên trì, với đầu tư thích đáng cho việc nghiên cứu tài liệu phục vụ bài dạy của mỗi giáo viên.

Trên đây là những kinh nghiệm được đóng góp của các giáo viên trong tổ 1, và đã được áp dụng trong năm học 2010 - 2011. Mong thầy cô và các đồng nghiệp góp ý và bổ sung để nâng cao chất lượng giờ dạy tập đọc ở tiểu học.
XIN CÁM ƠN THẦY CÔ ĐÃ
THEO DÕI CHUYÊN ĐỀ NÀY